KOLLUK GÖREVLİLERİNİN UYGULAMALARINI DENETLEYEN, İZLEYEN VE GÖRÜŞ SUNAN RESMİ ULUSAL ORGANLAR

1. Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığı

İnsan haklarının korunması ve geliştirilmesine yönelik çalışmalarda bulunmak üzere, Başbakanlık Teşkilat Kanununda değişiklik yapan 21 Nisan 2001 tarih ve 24380 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4643 Sayılı Kanunla, Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığı kurulmuştur.

Görevleri Şunlardır:

a)İnsan hakları ile ilgili konularda görevli kuruluşlarla sürekli temas halinde bulunmak ve bu kuruluşlar arasında koordinasyonu sağlamak,

b)İnsan hakları konusundaki mevzuat hükümlerinin uygulanmasını izlemek, izleme sonuçlarını değerlendirmek, uygulamada ve mevzuatta görülen aksaklıkların giderilmesi ve Türkiye’nin ulusal mevzuatının insan hakları alanında taraf olduğu uluslararası belgelerle uyumlu hale getirilmesi doğrultusunda yapılacak çalışmaları koordine etmek ve bu konularla ilgili önerilerde bulunmak,

c)Kamu kurum ve kuruluşlarının hizmet öncesi staj ve hizmet içi insan hakları eğitim programlarının uygulanmasını izlemek, değerlendirmek ve koordine etmek,

d)İnsan hakları ihlâli iddiaları ile ilgili başvuruları incelemek ve araştırmak, inceleme ve araştırma sonuçlarını değerlendirmek ve alınabilecek önlemlere ilişkin çalışmaları koordine etmek,

e)Ayrıca, Başbakanlığın koordinatörlüğünde görevleriyle ilgili konularda teşkil edilen kurullara sekreterya hizmeti yapmak. İnsan Hakları alanındaki uluslararası standartları belirleyip ülke genelinde uygulamaya geçirebilmek ve kaliteli bir hizmet sunabilmek amacıyla diğer ulusal kurum ve kuruluşlarla yakın işbirliği içerisinde bulunmaktadır.

2. TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Başkanlığı

08.12.1990 tarih ve 20719 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 3686 Sayılı Kanunla, dünyada ve ülkemizde insan haklarına saygı ve bu konudaki gelişmeleri izlemek suretiyle, uygulamaların bu gelişmelere uyumunu sağlamak ve başvuruları incelemek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu kurulmuştur.

Bu komisyon, karakol, nezarethane, cezaevleri, ıslahevleri, akıl hastaneleri gibi hürriyetlerinden mahrum bırakılan kişilerin tutulduğu yerlerde araştırma ve incelemelerde bulunabilmektedir.

3. İnsan Hakları İl ve İlçe Kurulları

İnsan haklarının korunmasını sağlamak, ihlal iddiaları hakkında gerekli inceleme ve araştırmaları yapmak ve bunların sonuçlarını yetkili mercilere bildirmek, insan hakları ile ilgili olarak toplumu bilgilendirmek, idarenin uygulamalarında vatandaşlara hoşgörü ve nezaketle yaklaşılmasını temin etmek  ve uygulayıcıları ve kamu görevlilerini eğitmek üzere, 3056 Sayılı Başbakanlık Teşkilatı Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’ un ek 6 ncı  maddesine dayanılarak hazırlanan ve 2 Kasım 2000 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanan “İnsan Hakları Kurullarının Görev, Kuruluş ve Çalışmaları Esasları Hakkında Yönetmelikle 81 il ve 850 ilçede İnsan Hakları İl ve İlçe Kurulları oluşturulmuştur.

 23.11.2003 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “İl ve İlçe İnsan Hakları Kurullarının Görev, Kuruluş ve Çalışmaları Esasları Hakkında Yönetmelik” ile bir önceki yönetmelik yürürlülükten kaldırılmış ve il ve ilçe kurullarında daha önceden üye olarak bulunan polis ve jandarma yetkilileri üyelikten çıkarılmış ve böylece kurulların sivilleştirilmesi yoluna gidilmiştir. Kurullarda, ilgili kamu görevlilerinin yanı sıra, üniversite öğretim üyesi, baro temsilcisi, tabip odası temsilcisi, tüm meslek odaları ve sendikalardan temsilciler, okul aile birliği üyeleri ve sivil toplum kuruluşları üyeleri bulunmaktadır.

Söz konusu Yönetmeliğin 12 nci maddesi uyarınca, İnsan Hakları İl ve İlçe Kurulları;

a) İnsan haklarıyla ilgili konularda üniversiteler, kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve diğer kurumlarla işbirliği yaparak araştırma yapılması, yaptırılması ve rapor hazırlanmasını sağlamak,

b) Kadın, çocuk, hasta ve özürlü hakları ile ilgili araştırmalar yapılması ve çözümler üretilmesini teşvik etmek,

c) İnsan hakları ihlaline neden olan çevre ve trafik sorunları ile ilgili araştırmalar yapılması ve çözümler üretilmesini teşvik etmek,

d) İlköğretim çağına geldiği halde çeşitli sebeplerle okula gidemeyen çocuklarla ilgili araştırmalar yapılmasını sağlamak,

e) Sokak çocuklarının sorunlarının çözümüne, çocuk işçiliğinin ve çocuk dilenciliğinin önlenmesine yönelik çalışmalar yapılmasını sağlamak,

f) İnsan hakları uygulamalarını yerinde görmek amacıyla ilgili kurum ve kuruluşlara ziyaretler gerçekleştirmek,

g) İnsan hakları uygulamalarının teşvik edilmesi amacıyla örnek kurum ve kuruluşlar ile kamu görevlilerinin tespit edilerek ödüllendirilmesini sağlamak,

h) Karakol ve nezarethane denetleme formlarını inceleyerek varsa aksaklıkların giderilmesi hususunda ilgililere tavsiyelerde bulunmak,

i) Nezarethane koşullarının iyileştirilmesi ve ilgili mevzuata uygun hale getirilmesi hususunda tavsiyelerde bulunmak,

j) Sanık haklarının etkin bir şekilde uygulanmasını sağlamaya yönelik araştırma ve inceleme yapmak,

ile görevlidir.

4. İçişleri Bakanlığı APK Kurulu Başkanlığı İnsan Hakları Ve   Uluslararası Kuruluşlar Dairesi Başkanlığı

24.06.1988 tarihinde Araştırma Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı bünyesinde insan hakları konularında görev yapmak üzere “Çok Uluslu Kuruluşlar Dairesi Başkanlığı” kurulmuştur. Bu dairenin ismi ve görev kapsamı 1992 yılında yapılan bir yönetmelik değişikliği ile “İnsan Hakları ve Uluslararası Kuruluşlar Dairesi Başkanlığı” olarak yeniden düzenlenmiştir.

Bakanlığımız görev alanına  giren, insan hakları konusu ile ilgili iş ve işlemlerin koordinasyonu söz konusu daire tarafından yürütülmektedir.

5. İçişleri Bakanlığı Mülkiye Teftiş Kurulu Başkanlığı İnsan Hakları        İhlallerini İnceleme Bürosu

Bakanlık Makamının 27 Şubat 2004 tarih ve 1026 sayılı Olur’u ile Teftiş Kurulu Başkanlığı bünyesinde “İnsan Hakları İhlal İddialarını İnceleme Bürosu” kurulmuştur. Söz konusu büro İnsan Hakları İhlal iddialarını araştırmak ve insan hakları alanında rapor hazırlamakla görevlendirilmiştir.