Viraj Tipleri ve Uyarı İşaretleri

Konuşmacı bu yansıda, yolda viraj alırken karşılaştığı bazı “trafik uyarı işaretlerini” hatırlatacaktır.

Viraj tiplerini öğrenmeniz ve uyarı işaretlerine uymanız durumunda mal ve can emniyetiniz sağlanmış olacaktır.

(Yansı’nın önce tümünü açınız ve gösteriniz. Daha sonra imkan dahilinde, üzerinde konuşmadığınız işaretlerin üstünü kapatıp, yalnızca değerlendirilen işaretin açık kalmasını sağlayarak devam ediniz.)

Tehlikeli viraj (sağa-sola) :

Sağa ve sola tehlikeli viraj işareti; sürücüleri, doğru giden karayolunun sağa ya da sola virajla (dönüşle) davam edeceği yönünde uyarmaktadır. Böyle bir işaretin konmuş olması, bu dönüşte görüş kısıtları bulunduğu ve çoğu kez izin verilen hız limitlerinin altında viraja girilmesinin yararlı olacağı anlamı da taşır. Bu işaret konmaksızın gerçekleşen diğer dönüşler, sıklıkla hız değişimi olmaksızın ve görüş kısıtlanmadan gerçekleşir. Bu işaret, eğer iki yönlü-iki şeritli karayolunda yer alıyorsa, sollamaya izin verilmeyen yatay ve düşey işaretlerle de desteklenir. Bu durumda sollama yapılmayacaktır.

Tehlikeli Devamlı Virajlar (sağa-sola) :

Sağa ve sola devamlı virajlar işareti, birbirini 100 metreden daha kısa mesafede takip eden tehlikeli virajların varlığını belirtmektedir. Görüş kısıtlanması, hız azaltması ve iki şeritli yollarda sollama (geçme) yasağı bu kesimlerde de söz konusudur.

Tehlikeli Viraj Yön Levhası (sağa-sola) :

Bu levhalar, görüşün kısıtlı olması nedeniyle yolu kullananlar için beklenmeyen tehlikeler arz eden ve genellikle ya çok küçük yarıçaplı virajların başlangıcında (dar dönüşler) ya da bir tepede başlayan virajın belirlenmesi amacıyla kullanılır. Gerekli görüldüğünde, yatay dönüşe uygun olarak ve yaklaşan trafiğin seyir yönüne dik konumda olan bu levhalar, dönüşün sürdüğünü belirtir şekilde tekrarlanmaktadır.

Kaygan Yol :

Bu levhanın, tek başına virajlarla ve dönüşlerle ilgisi bulunmamaktadır. Diğer yandan, virajlar öncesi kullanıldığında, dönüşlerle ilgili tehlikenin, bazı ilave tehlikelerle artabileceğini düşünmeliyiz. Kaygan yol sathının nedeni, mevsimlik hava koşulları olduğu gibi, çeşitli onarımlardan kaynaklanan nedenlerde söz konusudur.

Gevşek Malzemeli Zemin :

Bu işaret, yolun belirli kesimindeki gevşek satıh malzemesinin trafik altında fırlatılma olasılığını belirtmek amacıyla kullanılmaktadır. Kaygan Yol levhasında olduğu gibi, virajlar öncesinde yer aldığında, sürücülere ilave tehlikeleri hatırlatması gerekir.

“Bir Viraja Nasıl Girmelisiniz?”

Bu kısımda, virajlarda “araç kontrol sistemi” üzerinde durulacaktır.

Bir viraja girerken alınacak tedbirler ve dikkat edilecek unsurlar, trafik güvenliğini artıracaktır.

Her virajda, aşağıdaki uygulamalar temel prensipler olmalıdır:

(Yansı 2 konulacak, ilk önce tüm yazılanlar gösterilecek, sonra konuşma sırasıyla, ilk şık açılıp, diğerleri kapatılacak ve yeri geldikçe açılacaktır.)

Doğru Pozisyon: (Yansı-2)

Virajlara girişte, aracınızın doğru pozisyonda olması güvenliğinizi artıracaktır. Virajlarda ne kadar az direksiyonun çevrilmesine başvurulursa, kayma tehlikesi de o kadar az olur. Karşı şeride geçmemek, kendi aracınız ve diğer araçların güvenliğini tehlikeye atmamak şartı ile, yolun orta noktasına yakın olmak sağ dönüşlerde görüş açınızı artıracaktır. Yolun sizin şeridinizdeki en uç noktası, görüşün en çok olduğu yerdir. Birçok sürücü hafif virajlı yollarda, en az direksiyon kırarak düz gitmek ister. Unutmayın, aynı zamanda karşı şeride geçmemek zorundasınız.

Doğru Hız: (Yansı-2/a)

Virajlara girişte, güvenlik için en önemli faktör “giriş hızı”dır. Viraj ne kadar keskinse, (dönüş ne kadar darsa) o kadar yavaş olunmalıdır.

Hıza Uygun Vites: (Yansı-2/b)

Doğru hızda viraja girmek yanında, doğru vitesi kullanmayı da gerektirir. Unutmayınız, hızınıza uygun viteste olmalısınız. Zorunlu kalmadıkça, viraj içinde seyrederken vites değiştirmemeye gayret edin. Vites değiştirirken, bir elinizi direksiyondan çekmek zorunda kalacaksınız. Oysa, direksiyon hakimiyetinizi yitirmemek ve direksiyonu sıkıca kavramaya en fazla ihtiyacınız olan zaman, bu an olabilir.

Mümkünse Fren Uygulanmamalı: (Yansı-2/c)

Eğer giriş hızınız uygun seçilmişse, fren uygulamanıza da gerek kalmayacaktır. Bu da tercih edilen bir durumdur. Olumsuz yüzey şartları ve virajın biz zati varlığı kaymanıza neden olacak uygun ortamları hazırlar. Bunu fren yaparak, daha da kritik hale getirebilirsiniz. Fren uygulaması, vites değişiminin de gerektirebilir. Bunu da istemediğimizi söylemiştik.

Unutulmaması gereken bir başka hususta, virajlarda sollama yapılmamasıdır. Bu yalnız görüş kısıdı nedeniyle çok tehlikeli değil, aynı zamanda bölünmüş yollarda da geçtiğiniz aracın savrulması vb. nedenlerle güvenli değildir.

Viraj Alma Teknikleri ve Kazançlarınız

Şimdi, virajlarda araç kontrolü için temel prensiplere uyulduğunda, elde edilecek avantajlardan söz edeceğiz.

Virajlarda, uygulayacağınız basit ancak temel güvenli sürüş kuralları, manevranızı güvenle sürdürme ve tamamlama olanağı verecektir.

Her virajda, biraz önce belirtilen temel uygulama prensiplerine sadık kalındığında:

Araç yolun doğru tarafında olacak: Bu husus çok önemlidir. İki yönlü iki şeritli yollarda geliş şeridine geçilmemesi hayati önem taşır. Bulunduğunuz şeridin, viraj alırken de değiştirilmemesi, aynı yönde birden fazla şerit bulunsa dahi, arkadan takip eden araçlarla yaratacağınız karışıklığı ortadan kaldıracağından güvenliğinizi artıracaktır.

Araç yolda kalacak: Aracınızın kaymaması, savrulmaması ve devrilmemesi viraja girerken ve dönüşünüz boyunca çok önemlidir. Bunların olmaması ile, aracınız yolda kalacak ve güvende sürüşünüze devam edeceksiniz. Uygun giriş hızı seçilmemesi, kaygan ya da gevşek malzemeli satıhla birleşerek ya da tek başına virajda savrulmanıza neden olan en büyük yanlıştır.

Araç, engellerle karşılaştığında duracak: Önünüzde beklenmeyen bir olay, bozulmuş, park etmiş bir araç ya da aniden tali yoldan şeridinize girmek isteyen bir başka araç nedeniyle durmak ya da yavaşlamak gerektiğinde, bu işlemleri güvenle yapabilmelisiniz.

Güvenli Sürüş Teknikleri ile Kazançlarınız

Bu kısımda, bir viraja girerken ya da viraj içindeyken sürücünün nelere dikkat etmesi gerektiği anlatılacaktır.

Viraja girerken ve viraj boyunca sürücünün dikkat etmesi gereken diğer önerilere uyulduğu takdirde trafik güvenliği artacaktır.

(Yansı-4)

Viraja girerken yavaşlayın: Bu uyarı, en genel şekliyle, “uygun hızın ve vitesin” seçilmesi anlamı taşımaktadır. Uygun hız, genellikle, yolun düz kesimlerinde kullandığınız hızdan daha düşük bir hız olacaktır.

Viraj alırken, oturma pozisyonunuzu değiştirmeyin: Sürücüler; çoğu kez viraj alırken, oturma pozisyonlarını değiştirirler. Bu özellikle emniyet kemeri bağlı olmayan sürücüler için geçerlidir. Oturma pozisyonu korunacaktır.

Direksiyonu kavrayın: Hiç bir biçimde, direksiyonunuzu tek elle ya da uygun olmayan biçimde tutmayın.

Göremediğiniz yerde, sizi neyin beklediğini bilemezsiniz? Özellikle, dar dönüşlerde, virajlarda görüşünüz kısıtlanmaktadır. Hızınızın doğru seçilmesi, şeridinizi korumak ve daha dikkatli davranmak çok önemlidir. Bu şekilde, görmediğiniz olası tehlikeleri atlatmakta hazırlıklı olursunuz.

Yakın ilerisi görülmeyen virajlara dar açıyla girmeliyiz. Olabildiğine sağ kenar çizgisine yaklaşmalıyız. (Yansı-4/a)

Viraj Alırken Etkileyen Kuvvetler

Bu kısımda, trafik güvenliği açısından önemli bir konu olan viraj dönüşlerindeki etkilerden söz edilecektir.

Virajda araca etki eden kuvvetlerin farkında olursak doğabilecek sonuçlardan haberdar olup, buna göre tedbirlerimizi alabiliriz.

Bir viraj üzerinde yatay dönüş yapan aracınıza etkileyen kuvvet “merkezkaç kuvvetidir.” Merkezkaç kuvvetin hıza bağlı olarak iki temel etkisi bulunmaktadır. Bunlar, aracınızın yoldan savrulmasına ve devrilmesine neden olurlar. (Yansı-5)

Hızınız belirli bir değere ulaştığında, bu merkezkaç kuvveti ile aracınızın savrulma durumu ortaya çıkar. Hızın daha da yüksek olması, aracınızın devrilmesi ile sonuçlanacaktır. Unutmayınız, virajdaki tehlikeler, hızınız ve virajın sertliği ile ilgilidir.

Bu tehlikeli durumları ortadan kaldırmak için iki uygulama söz konusudur:

Bunlardan birincisi, yola proje ve inşaa anında merkezkaç kuvvetini dengelemek üzere dever tatbik edilmesidir. Bu en basit açıklamasıyla, dönüş öncesinden başlayarak yolun bir kenarının diğerine göre kaldırılmaya başlanmasıyla uygulanır. Virajda maksimum devere ulaşılmış olur. Bu durum, yani yolun bir kenarının kaldırılmış hali, viraj boyunca davam eder. Virajı terk ederken, ilgili yol kenarı indirilmeye başlanır. Nihayet, düz yol kesimine ulaşıldığında yol eski başlangıç halini alır, çünkü merkezkaç kuvveti ortadan kalkmıştır. (Yansı-5/a)

Sürücülerimizin bazen şikayetleri, bazı virajlarda eksik ya da yanlış dever uygulandığı şeklindedir. Bu durum nadiren söz konusudur ve derhal düzeltilmesi gerekir. Diğer yandan, çoğu kez bu tür dönüşlerde sürücünün hız limitlerinin üstünde seyretmesi söz konusudur ve doğru uygulanmış dever bile oluşan merkezkaç kuvvetini dengelemeye yetmemektedir. (Yansı-5/b)

Bir diğer yararlı bilgi ise, şehir içi kavşaklarda dever uygulamasının yapılmamış olmasıdır. Şehir içi kavşaklarda da dönüşler mevcuttur ve merkezkaç kuvvetler söz konusudur. Ancak, trafik güvenliği açısından şehir içlerinde hızınızı azaltmadan ve yüksek hızlarla dönüş yapılması istenmez. Bu çoğu zaman, ışıklı ve kontrollü kavşaklarda zaten söz konusu değildir. Bu nedenle çok düşük hızlarda ve gerektiğinde durarak dönüşler gerçekleştiğinden, dever uygulanmasına gerek duyulmaz. (Yansı-5/c)

Tehlikeli durumları ortadan kaldırmak için deverle birlikte başvurulan ikinci tedbir hızın azaltılmasıdır. Merkezkaç kuvvetin etkilerini artıran en önemli etken “hız”dır. Hızın, trafik işaretleriyle o kesimde aşağıya çekilmesiyle, aracı kullanan güvenli sürüşe yönlendirilmiş olur. Hızınızı belirtilen limitlere indirmek ve aşağısına çekmekle, virajda karşılaşacağınız etkileri en aza indirmiş olursunuz.

Kayma Risklerinin Olduğu Yol Yüzey Şartları

Kaymaya neden olan ya da kaymayı kolaylaştıran yol yüzeyi şartları nelerdir? Hep birlikte görüşlerimizi paylaşalım.

Kaymaya neden olan ve kaymayı kolaylaştıran nedenlerin ve şartların bilinmesi, sürücülerin bunlara karşı tedbir almasını sağlayacaktır.

Kayma risklerinin olduğu yol ve yüzey kesimleri şöyle açıklanabilir: (Yansı-6)

Eğimli ve virajlı kesimlerde, buzlu ve yağışta su tabakası oluşmuş yol yüzeyleri:

Yağışta bir miktar suyun yol yüzeyinde kalması lastikler ile yol yüzeyi arasındaki bağı ve sürtünmeyi azaltacağından aracın kaymasına uygun ortamlar hazırlar. Bu suyun donması ya da kar tabakasının birikmesi de benzer olumsuz şartları yaratacaktır. Bu kesimler trafik uyarı işaretleriyle çoğu kez belirtiliyorlarsa da, sürücülerin çok dikkatli olmaları, düşük hızlarda seyretmeleri ve ani manevra ve frenlemelerden kaçınmaları yararlı olacaktır.

Ayrıca, ilk yağmurdan hemen sonra, yol üzerindeki toz, yaprak gibi birikinti kaymaya çok elverişli bir yüzey yaratır. Bir süre sonra yağmur bu birikintiyi süpürebileceğinden, tehlike bir miktar azalabilir. Özellikle ülkemiz karayollarında bu sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. (Yansı-6/a)

Hava sıcaklıklarının ani düşmesi ve özellikle sıfır derecelerde bulunması, kolaylıkla karar verilemeyen ve fark edilmeyen kaplama üstü ince buz tabakaları yaratabilir. Bunlar da kaymayı kolaylaştıran ortamlardır.

Diğer tehlikeli kesimler ise, daha az güneş ışığı alan yol yüzeyleri ile, köprü ve viyadük geçişleri olabilir.

Gevşek malzeme: Özellikle yol üzerine sathi kaplama yapılması çalışmaları sırasında, gevşek malzemenin (mıcır) bulunması durumuyla sürücüler sıklıkla karşılaşırlar. Bazı durumlarda toz vb.’de yağmur suyu ile birleşerek kaygan bir yüzey oluşturabilir. Özellikle gevşek malzemenin varlığı, trafik uyarı işaretiyle belirtilmektedir. Ancak sürücülerin bu kesimlerde ve özellikle bu durumun geçerli olduğu virajlarda hızlarını azaltmaları, dikkatli olmaları ve ani manevra ve frenlemeden kaçınmaları yararlı olacaktır.

Tehlikeli yüzeyler (Metal vb.) : (Yansı-6/b)

Metal yüzeylerin varlığı kaymayı kolaylaştırıcı etki yapar. Özellikle şehir içlerinde rögar kapakları buna bir örnek teşkil eder. Sürücülerin yukarıda belirtilen tedbirleri almaları güvenliği artıracaktır.

Çukur, teker izi ve bunların su ve yağla dolması: Bu yüzey durumu da sıklıkla araç hakimiyetinin kaybolmasına ve kaymaya neden olur. Özellikle ağır taşıtların fazlalığı ve aşırı yükleme bu sorunlarla karşılaşmamıza ortam hazırlamaktadır. Özellikle bu taşıtların seyrettiği sağ şeritler (tırmanma kesimlerinde ve diğerlerinde) de teker izleri bulunmaktadır. Sürücülerin bu kesimlerde dikkatli olmaları gerekmektedir.

Taksi ve otobüs duraklarındaki yağ: Özellikle şehir içlerinde, taksi ve otobüs duraklarında yağ birikmesi yol yüzeylerini kaygan yapar. Sürücülerin bu kesimlerde de dikkatli ve düşük hızlarda araç kullanmaları gerekmektedir.

Ayrıca, yeni döşenmiş asfalt yol tabakası ile mevcut asfaltın aşırı sıcaklar altında erimesi, yine kaymayı kolaylaştıran yüzeyler yaratabilir.

Kayma Nedenleri

Bu kısımda kayma nedenleri açıklanacaktır. Nedenlerin ortaya konması ile tedbirleri tartışılabileceğiz.

Kaymayı kontrol edebilmeleri için kayma nedenlerini bilirseniz, kaymayı kontrol edebilirsiniz. Böylece sizin ve aracınızın güvenliğini sağlarsınız.

Araçların kayma nedenleri şunlardır:

Aşırı Hız: Hızınızı azaltarak, izin verilen hız limitlerinde seyrederek, kayma risklerini en aza indirebiliriz. (Yansı-7)

Sert direksiyon kırmaları: Sert direksiyon kırmaları, aşırı hızla da birleştiğinde önemli kayma nedeni olur. Bu nedenle, ani manevralardan kaçınılmalı, özellikle virajlara girerken, doğru araç pozisyonu ve direksiyon tutuşuyla kayma riski azaltılmalıdır.

Aşırı hızla birlikte sert ivmelenme: Aşırı hızla birlikte, aracınızın ani bir şekilde ivmelenmesi tipik bir kayma nedenidir. Birçok genç sürücü, çok yanlış olarak gösteri nitelikli bu hareketi yapmaktadır. Benzer bir girişimim yüksek hızlarda tekrarlanması ölümcül sonuçlar yaratacak kaymalara neden olacaktır. (Yansı-7/a)

Frene aşırı basma ve ani fren: Ani fren yapmamak için uygun hız ve vites kullanılarak ve tehlikeler önceden tahmin ederek kaçınılabilir.

Kayma Türleri / Arka Tekerlek Kayması

Bu kısımda kayma türlerini, kayma sürecini, riskleri ve olası çözüm yollarını ele alınmaktadır.

Bir aracın kaydığı hissedildiği anda, doğru hareketler yapılıp kontrol sağlanmazsa, kaymanın etkileri büyük sorunlara yol açabilir. Şimdi bunların nasıl önlenebileceğini göreceğiz.

Kayma Tipleri :

Belli başlı üç tür kaymadan söz edilebilir.

Bunlar:

Arka tekerlek kayması,

Ön tekerlek kayması

Dört teker kayması.

Kaymanın ilk anlarında, aracın davranışına bağlı olarak sürücünün algıladıklarından, yine sürücünün kayma tipine karar vermesi, bir önlem alınmasının ilk koşuludur. Elbette bu saniyelerle ölçülecek kısacık bir zaman diliminde, süratle alınması gereken bir karardır. Bu kayma nedeninin bilinmesi, bağlı olarak nedenin ortadan kaldırılması ve nihayet aracın yeniden düzeninin sağlanması için gerekenlerin yapılması sürücünün telaşla değil ancak hızla yerine getirmesi gereken şeylerdir. Burada, sürücünün deneyimi büyük önem taşır. (Yansı-8)

Biz yine de deneyimli-deneyimsiz, tüm sürücülerimize bazı hatırlatmalar yapalım. İsterseniz ‘arka tekerlek kayması’ndan başlayalım.

Arka Tekerlek Kayması:

Bu kaymaya neden olan faktörler:

a) Aşırı hız.

b) Hızla birlikte sert direksiyon hareketi (manevra)

c) Sert ivmelenme

Bu kayma türü, sürücüde, düşey aksı etrafında dönmeye çalışan araç tarafından ortaya çıkarılan bir dengesizlik algılaması yaratır.

Araç yana dönmeye çalışır ve eğer bu kontrol edilmezse, tüm çevresinde dönme eğilimine girer. Algılama, direksiyonun çevrilmesinden daha hızlı bir şekilde ön camdan akan görüntülerle de pekişir.

Ön Tekerlek Kayması

Genel olarak kayma türlerini ve arka tekerlek kaymasını gördükten sonra şimdide ön tekerleklerde kayma nedenlerini ve risklerini görelim.

Dönüşlerde kaymanın nedenlerinden biri olan ön tekerlek kayması hakkında yeterince bilgi sahibi olmalıyız.

Şimdi, 2. kayma türünü yani ‘ön tekerlek kaymasının’ nedenlerini ve sonuçlarını konuşalım.

Ön Tekerlek Kayması:

Bu kaymaya neden olan faktörler:

a) Aşırı hız

b) Hıza bağlı olarak sert direksiyon hareketi

Bu kayma genellikle köşelerde ve dönüşlerde ortaya çıkar. Direksiyon hakimiyetinin tümüyle ortadan kalktığı hissini uyandırır. Araç istenen manevra yerine direkt ileri gitme eğilimindedir. Bu durumda, ön camdaki görüntü beklenenden daha yavaş değişmektedir.

Dört Tekerlek Kayması

Fazla ve ani fren yapmaktan kaynaklanan dört tekerlek kayması hakkında konuşalım biraz.

Sizin başınıza daha çok hangi tür kayma geliyor? Neden?

‘Dört tekerlek kaymasının’ nedenlerini şöylece açıklayabiliriz:

Dört Tekerlek Kayması:

Bu kaymaya neden olan tek kusur, fazla ve ani fren yapılmasıdır. Bu kayma, frenlemeyle azalması istenen hıza oranla, artan bir hız algılaması ortaya çıkaracaktır. Araç, öne doğru savrulur ve bu son durumda ön camdaki görüntü sabit kalıyor izlenimi alırız.

Kaymayı Nasıl Düzeltebiliriz?

Kayma tipleri ve nedenlerini konuştuktan sonra, kaymayı nasıl düzelteceğimizi göreceğiz.

Eğer kayma sırasında ve yapacağınızı biliyorsak ve bunları telaşsız uygularsak. Aracımızı tekrar güvenli sürüş durumuna getirebiliriz.

Şimdi, değişik türler için, kaymayı nasıl düzeltebileceğimizi konuşalım.

Kaymayı Düzeltmek İçin Öneri Prensipleri :

Sürücü tarafından kayma algılandığında, araç üzerinde doğru ve gerekli kontrol adımlarının atılması gerekir.

Aşağıdaki öneriler akılda tutulmalıdır, ancak deneyim önemlidir.

Arka tekerlek kayması : Ayağınızı gaz pedalından çekerek nedeni ortadan kaldırmaya çalışın. Aynı anda, ön tekerlekleri kayma yönünde çevirin. Örneğin aracınızın arkası sağa doğru kayıyorsa, ön tekerlekleri de sağa çevirin, sola kayıyorsa, tekerlekleri de sola çevirin. Denge tekrar kazanıldığında, gidiş yönünüze yumuşak bir yönlenme (direksiyon hareketi) ve yine yumuşak bir şekilde hızlanma mümkün olabilir. Fazla ve uzatılmış direksiyon hareketlerinden kaçının, bu takdirde az önce kaydığınız yönün aksine bir kayma başlayacaktır.

Ön tekerlek kayması : Ön tekerlek kaymasını düzeltmek için yumuşak biçimde ayağınızı gaz pedalından çekin ve direksiyonunuzu sabit tutmaya (kayma öncesi yöne ve niyetinizdeki gibi) çalışın. Eğer ön tekerlek kaymaya devam ediyorsa, yumuşak biçimde frene dokunup, hızın istenen seviyeye gelmesini sağlayın. Bu frenleme hız istenen seviyeye inene kadar devam edecektir, bur duruş frenlemesi değildir. (Yansı-11/a)

Dört tekerlek kayması : Ayağınızı fren pedalından çekerek, araç tekerleklerinin hareket etmesini (dönmesini) sağlayın. Daha sonra frene tekrar hafifçe dokunun ve tekrar tekerlek kilitlenmesine izin vermeyecek şekilde basmaya devam edin. Eğer ikinci bir kayma oluşursa, az önce anlattığım işlemleri tekrar edebilirsiniz. (Yansı-11/b)

Ana sayfa/Giriş/Kuruluş/Eğitim Faaliyetleri/Ar-Ge Faaliyetleri/İstatistiki Faaliyetler/Bazı İstatistiki bil/Ktpo ders kitapları/1998 İstatistik Yıllığı