Bu durumda, Türkiye’ye çalışmak amacıyla yurtdışından çalışma vizesi alarak gelmiş olan yabancıların, en geç 30 gün içerisinde ve çalışmaya başlamazdan evvel ikamet tezkeresi alması gerekmektedir.

İkamet tezkeresi hamili olup ta yurtdışına çıkış yapan ve sona eren ikamet tezkeresini geçerli bir nedeni olmaksızın altı ay içerisinde uzattırmayan veya Türkiye’de olmasına rağmen tezkeresinin süresini yine altı ay içerisinde uzattırmamak suretiyle ülkede izinsiz ikametli olarak bulunması anlamına gelir.

3- İkamet Tezkeresi İçin Müracaat Süresi;

Çeşitli amaçlara yönelik uzun veya kısa süreli vizelerle veya vize muafiyeti, bandrol veya kaşe vizelerle Türkiye'ye gelen yabancıların, 5683 sayılı kanunun 3 üncü maddesi ile bu maddenin uygulamasını gösteren ve yukarıda detayları verilen 1961 tarihli Kararname çerçevesinde ikamet tezkeresi almaları gerekmektedir.

Üç aydan az sürelere sahip vize muafiyeti veya diğer vizelerle gelenlerin bu sürelerinin sonunda,
İkamet tezkeresi bulunanların, tezkerelerinin bitim tarihinden itibaren 15 gün içinde,
Türkiye'de çalışacak yabancıların ise çalışmaya başlamadan evvel, emniyet makamlarından ikamet tezkeresi almaları icap etmektedir.

Uzun süreli ikamet hakkı bahşeden vizelerle gelip, yukarıda öngörülen süreler içinde müracaat ederek ikamet tezkeresi almayan yabancılardan, Türkiye'den çıkışları sırasında, 492 sayılı Harçlar Kanununa istinaden her yıl Maliye Bakanlığınca belirlenerek Resmi Gazetede yayımlanmak suretiyle yürürlüğe giren harç miktarlar üzerinden hesaplama yapılarak, ihlalde bulundukları tarihteki harç miktarının bir kat fazlası alınmak suretiyle cezalı ikamet harcı ve ikamet tezkeresi bedeli tahsil edilmektedir.

a- Türkiye'de ikamet tezkerelerini yenilemek veya süresini uzatmak isteyen yabancılar bu tezkerede yazılı sürenin sona ermesinden itibaren on beş gün içerisinde Emniyet makamlarına bizzat veya bilvasıta müracaat ederek yenisini almaya veya süresini uzattırmaya yükümlüdür.

b- Süresi biten ikamet tezkereleri üzerinde en fazla dört defa uzatma işlemi yapılabilir.

c- Yabancının konumu değişmiş olsa dahi (adres, iş, statü, medeni hal ve ikamet tezkeresini aldığı ilden başka bir ile nakil v.b. durumlardaki değişiklikler) kendisine ikamet izni verilecek ise uzatmanın aynı tezkere üzerinde yapılması gerekmektedir

Süresi biten ikamet tezkeresi üzerinde en fazla dört defa uzatma işlemi yapılabilir. İkamet tezkerelerinin dört defaya kadar temdit edilmesi, 5683 Sayılı Kanunun 4360 Sayılı Kanunla Değişik 9’uncu maddesinin bir gereğidir. Bu sebeple, daha önceden hangi amaçla alınmış olursa olsun, dört defa uzatma hakkı dolmamış ise aynı tezkere üzerinden temdit işlemi yapılır.

İkamet tezkerelerini kaybedenler derhal ilgili makama müracaatla yenisini almaya mecburdurlar. Bunlara kaybettikleri ikamet tezkerelerinin süresince muteber olmak üzere yeniden ikamet tezkeresi verilir. Bunların yerine verilecek yeni ikamet tezkerelerinden harca tabi olanlar için 492 Sayılı Harçlar kanununda yazılı harçların yarısı alınır.

Süresi bitmiş dahi olsa ikamet tezkereleri çıkış esnasında yabancıdan alınmayacaktır.

Mazeretsiz olarak Türkiye'deki İkametine altı aydan fazla ara veren yabancıların daha sonra yapacakları ikamet izin taleplerinde önceden almış oldukları ikamet izinlerinin toplamı dikkate alınmaz. Bu kişiler hakkında Türkiye’de ilk defa ikamet izni talebinde bulunan yabancılar gibi işlem yapılır.

Ancak yabancının tedavi, öğrenim, askerlik görevi yapmak gibi mücbir sebeplerle yurt dışında kalmaları halinde ikamet iznindeki ara verilen süre altı ayı geçse dahi, ikamet iznine ara vermiş sayılmaz. Bu gibi kişilerden mazeretini ortaya koyacak bilgi ve belgeler talep edilir. (sağlık raporu, eğitim ve öğretim gördüğüne veya askerlik görevini yaptığına ilişkin belge, v.s.)

1 Aralık 1961 tarih ve 10972 Sayılı Resmi Gazete'de Yayımlanan, Avrupa Konseyi Üyesi devletler Arasında Kişilerin Seyahatleri ile ilgili Avrupa Anlaşmanın 1/1 Maddesi, Avrupa konseyi üyesi ülke vatandaşlarının pasaport yerine kimlik kartlarıyla seyahatlerini öngörmekle birlikte, maddenin diğer bentlerinde kimlik kartının bahşetmiş olduğu hakkın sınırları çizilmiştir.

Yabancıların ikamet tezkeresi almalarıyla ilgili husus, 5683 Sayılı Kanunun 3. maddesi 1 inci fıkrasındaki;

Bu durumda, Türkiye’ye giriş için vize muafiyeti sona erdirilen bu ülkeler vatandaşlarının da, 1961 tarihli Bakanlar Kurulu Kararından yararlandırılmaları mümkün olamayacağından, 5683 Sayılı Kanunun 3. maddesi gereğince 1 aydan sonra ikamet tezkeresi almaları zorunluluğu ortaya çıkmıştır.

Böylece, uygulanmasında bir takım zorluklar bulunan 1961 tarihli Bakanlar Kurulu Kararındaki üç aylık sürenin, vize süreleri yeterli olan tüm yabancılar için uygulanabilir hale getirilmesini sağlayacak değişikliğe gidilmesi kaçınılmaz olmuştur.

Bu nedenle, 5683 Sayılı Kanunun 3. maddesinde belirtilen ikamet tezkeresi alma zorunluluğuna ilişkin 1 aylık sürenin, 3 ay olarak uygulanması hususunda, Dışişleri, Maliye ve Turizm Bakanlıkları ile Bakanlığımız mutabakatı sonucunda, aynı Kanunun 30. maddesine dayanılarak çıkarılan ve bugüne kadarki uygulamaya yön veren 1961 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı yürürlükten kaldırılmıştır.

Bunun yerine, aşağıda metni yazılı yeni Bakanlar Kurulu Kararı 08.01.2004 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş bulunmaktadır (RG: 08.01.2004-25340).

“5683 sayılı Yabancıların Türkiye’de İkamet ve Seyahatleri Hakkında Kanun’un 3 üncü maddesinin birinci fıkrasındaki bir aylık sürenin, vize muafiyet süresinin veya yabancının hamili olduğu vize etiketinde belirtilen ikamet süresinin yeterli olması kaydı ile, 90 gün olarak uygulanması; Dışişleri Bakanlığının 28.07.2003 tarihli ve 285611 sayılı yazısı üzerine, adı geçen Kanunun 30 uncu maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 22.12.2003 tarihinde kararlaştırılmıştır.”

Söz konusu değişiklikle birlikte, Türkiye’ye vize alarak veya vize muafiyetinin sağlamış olduğu kolaylıktan yararlanarak gelmiş olan yabancıların, ne kadar süre sonra ikamet tezkeresi alacaklarına ilişkin uygulamalar değişmiştir.

Daha önce açıklanan 5683 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin 1 inci fıkrasına ilişkin uygulama esasları, bundan böyle yukarıda yazılı Bakanlar Kurulu Kararı çerçevesinde yeniden düzenlenerek aşağıya çıkarılmıştır.

Örnek 1:Türkiye ile Almanya arasında Alman vatandaşları açısından tek taraflı olarak uygulanan vize muafiyeti kolaylığı bulunmaktadır. Bu süre 90 gündür. Alman vatandaşlarının genellikle vize muafiyetinden yararlanarak gerçekleştirdikleri turistik amaçlı seyahatlerinde, eskiden olduğu gibi, 90 gün boyunca ikamet tezkeresi almaksızın kalabileceklerdir.

Örnek 2: Hırvatistan vatandaşlarına yönelik vize muafiyeti uygulamamız iki ay (60 gün) dır. Buna göre, bu muafiyetten yararlanarak Türkiye’ye gelen bir Hırvat vatandaşı, ancak iki ay süresince ikamet tezkeresi almayacaktır. İki ayın sonunda, Türkiye’de kalmaya devam edecek ise 5683 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi 1 inci fıkrası uyarınca ikamet tezkeresi almış olması gerekecektir. Çünkü, Bakanlar Kurulu Kararında geçen 90 günlük sürenin ikamet tezkeresi alınmadan kullanılabilmesi için vize veya vize muafiyet süresinin en az 90 gün süreli olması gerekmektedir. (Şayet Hırvat vatandaşı Türkiye’nin dış temsilciliklerinden altı ay ikamet süreli vize alarak gelmiş olsa idi, ikamet tezkeresi almadan kalabileceği süre 90 gün olarak uygulanacaktı.)

Örnek 3: Suriye vatandaşlarının Türkiye’ye seyahatleri konsolosluk vizesine tabidir. Dolayısıyla Suriye vatandaşları Türkiye’ye gelmeden önce Türkiye’nin Suriye’deki temsilciliğine başvuruda bulunarak vizesini alması gerekmektedir. Bu şekilde 20 gün ikamet süreli akraba ziyareti, turistik, tedavi gibi amaçlarla vize alarak gelen bir Suriye vatandaşı, 20 günün sonunda Türkiye’de kalmaya devam edecek ise vize süresinin 90 günden az olması nedeniyle, 20 günün sonunda ikamet tezkeresini almış olması gerekecektir.

Bazı ülke vatandaşlarına Hudut kapılarında verilmekte olan bandrol vizelerin süreleri; 15 gün, bir ay (30 gün) iki ay (60 gün ) ve üç ay (90 gün) olarak uygulanmaktadır. Dolayısıyla, ikamet süresi 90 günü aşan bandrol vize uygulaması söz konusu değildir.

Bu durumda, bandrol vizelerle Türkiye’ye giriş yapan yabancılar, bandrol vizelerinde ikamet izin süresi olarak yazılı olan süreden daha fazla Türkiye’de kalmaya devam edecekler ise bandrol vizelerindeki süreleri bitmeden önce ikamet tezkeresi almaları gerekecektir.

3.f)Uluslararası kuruluşların Türkiye’de görev yapan personeli görevleri süresince, (Dışişleri Bakanlığınca verilen kimlik kartı ile ikamet edenler) ikamet tezkeresi almadan kalabileceklerdir.

Ancak, “d, e ve f” maddelerinde belirtilen yabancıların, görevlerinin sona ermesinden itibaren bir ay içerisinde ikamet tezkeresi müracaatında bulunmaları gerekmektedir. Bu süre içerisinde çıkış yapanlara cezalı ikamet harcı uygulanmaz. (5683 Sayılı Kanun, Md.29.)

8.Ülkemizde Akademik Araştırma Ve Öğretim Çalışmaları İçinde Aktif Görev Alan Yabancı Uyruklu Öğretim Elemanları İle Eş Ve Çocuklarına Yönelik 492 Sayılı Kanunun 88/ C Maddesin Uygulaması;

Bilindiği gibi 492 sayılı Kanunun 88/ c maddesinde "Devlet İl Özel İdareleri, Belediyeler, İktisadi Devlet Teşekkülleri ve bunlara bağlı resmi müesseseler tarafından istihdam edilen profesör ve uzmanlarla, bunların iş sahibi olmayan eş ve çocuklarına harçsız ikamet tezkeresi verileceği hükme bağlanmıştır.

Bu hükümden hareketle, sadece devlet üniversitelerinde görev yapan öğretim elemanlarına harçsız ikamet tezkeresi verilebileceği akla gelmekte ise de, Kanunun oluşumunu sağlayan öğelerden "maksat unsuru" göz önüne alınarak, ülkemizde akademik araştırma ve öğretim olgusu içinde aktif görev alan yabancı uyruklu öğretim elemanları ile eş ve çocuklarına ilgi genelge çerçevesinde tanzim edilecek ikamet tezkerelerinin, ister devlet ister vakıf üniversitelerinde olsun, harçsız olarak düzenlenmektedir.

Çifte vatandaşlığı kabul etmeyen ülkelerde yaşayan vatandaşlarımızın Türkiye’de yabancı muamelesine tabi tutulma endişesi, vatandaşlarımızın yabancı devlet vatandaşlığına geçmekten vazgeçip yurtdışındaki haklarından feragat etmelerine neden olunca, Türk vatandaşlığını kaybetmenin sonuçlarını düzenleyen 403 Sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 29 ncu maddesi, bilindiği üzere 07.06.1995 tarih ve 4112 Sayılı Kanun ile değiştirilmiştir.

Böylece, doğumla Türk vatandaşlığını kazanmış olup da sonradan Bakanlar Kurulundan çıkma izni almak suretiyle yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanan kişiler ve bunların kanuni mirasçıları diğer yabancılardan ayırt edilmiş ve Türkiye Cumhuriyetinin milli güvenliğine ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydı ile bu kişilerin Türkiye’deki bazı haklarının devamına imkan tanınmıştır. Bu haklar; ülkede ikamet, seyahat, çalışma, miras, taşınır-taşınmaz mal iktisabı ve ferağı gibi haklardır. Uygulamaya ilişkin esaslar aşağıya çıkartılmıştır.

1-“4112 Sayılı Kanunla Saklı Tutulan Hakların Kullanılmasına İlişkin Belge” kanunda belirtilen haklardan yararlanmak isteyen kişilere istekleri üzerine yurt dışında konsolosluklar, yurt içinde ise Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü ile İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüklerince verilmektedir.

2-403 Sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 32 nci maddesine göre,maddede belirtilen şartların varolması halinde küçük çocukların,vatandaşlıktan izinle çıkan baba ve analarına bağlı olarak isimleri “Türk vatandaşlığından Çıkma Belgesi” nde yer aldığından,bu çocuklar için de “4112 Sayılı Kanununla Saklı Tutulan Hakların Kullanılmasına İlişkin Belge” düzenlenmektedir.(Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün 01.08.2000 tarih ve B050NÜV0070002.145.111-49051 sayılı yazıları.)

3-Bu belgenin sağladığı haklardan yararlanabilmek için belgenin ibraz edilmesi zorunludur.

4-4112 Sayılı Kanun kapsamında olan yabancılara verilmekte olan “4112 Sayılı Kanunla saklı Tutulan Hakların Kullanılmasına İlişkin Belge” (Pembe Kart), hukuken yabancı olmuş kişilere ve sadece kanunla belirlenmiş bazı haklara ilişkin işlemlerde kullanılmak üzere verilmekte olup, hiçbir zaman “kimlik” olarak algılanmaması gerekmektedir.

5-Bu kişiler, Türkiye’de Türk vatandaşlarının olduğu kurallara göre çalışabileceklerinden, yabancıların tabi olduğu mevzuat çerçevesinde kendilerinden çalışma izni ve çalışma vizesi alınması gibi prosedürleri yerine getirmeleri istenilmez.

Ancak, Pembe Kart Hamili eski Türk vatandaşları, istek ve iradeleri dışında Pembe Kartın getirdiği haklardan vazgeçmeleri hususunda zorlanmayarak kendilerine telkinde bulunulmaz.

7-Pembe Kart hamili olup da Türkiye’de öğrenim, çalışma yada başka amaçlarla ikamet izni talep edenlerin ikamet tezkereleri;

a-Öğrenim, çalışma, turizm, akraba ziyareti, tedavi gibi maksatlarla ikamet izni talep edenlere verilecek tezkereler, şahısların talepleri doğrultusunda verilir.

b-Tanzim edilecek ikamet tezkere süreleri, 5683 Sayılı Kanunun 4360 Sayılı kanunla değişik 9 uncu maddesine göre ikamet tezkerelerinde azamî sınır olarak belirlenen 5 yılı aşamayacak şekilde tanzim edilir (resen).

c-Pembe Kart hamili olan kişilerin, doğumla Türk vatandaşı olup da izin almak suretiyle başka bir ülke vatandaşlığına geçen kişiler olması sebebiyle, tanzim edilecek ikamet tezkerelerinden, 210 Sayılı Değerli Kağıtlar Kanunu gereğince alınması gereken tezkere bedeli hariç, 492 sayılı Harçlar kanunun 88 nci maddesinin (e) bendinde belirtilen “Türk aslından olup Türk Kültürüne bağlı ecnebi uyruklular” kapsamında ikamet tezkeresi harcı alınmadan tanzim edilir.

8-Söz konusu şahısların Türkiye’ye girişte vize alma yükümlülükleri bulunmadığından bu kişilerden kesinlikle vize harcı tahsil edilmez.

9-Yine bu belge hamilleri,Türkiye’de ikamet tezkeresi almaksızın Türk vatandaşı gibi ikamet edebileceklerinden, kendilerinden vize süresi bittiği gerekçesi ile herhangi bir cezalı harç ve ikamet tezkeresi bedeli alınmaz.