SUÇLA MÜCADELEDE SUÇ
ANALİZLERİNİN YERİ VE ÖNEMİ
Topluma
zarar verdiği ve cezalandırılması gerektiği yasa koyucu tarafından kabul
edilen, aynı zamanda toplum hayatını düzenleyen yürürlükteki kanunlara karşı
tavır, davranış, hareket ve eylem olarak da tanımlanan suç; teknolojik
gelişmelerin paralelinde gün geçtikçe çeşitlenmekte, insanlar yeni suç ve suçlu
türleri ile karşı karşıya kalmaktadır.
Suç
olgusuna uzun vadeli ve kalıcı çözüm bulabilmek için bir yandan suçun
nedenlerinin bilimsel olarak araştırılması, diğer yandan suçla mücadelenin yine
bilimsel veri ve metotlar kullanılarak ‘yasal ve meşru’ sınırlar içerisinde
yürütülmesiyle mümkündür.
Günümüzde
özellikle suçluların suç işleme biçimleri, yerleri, zamanları, ailevi
durumları, eğitimleri, yaşları, ekonomik durumları, psikolojik durumları ve
gözaltı sonucunda tutuklanma ve serbest bırakılma gibi suç ve suçluya ait
özelliklerin bilimsel olarak ortaya konulması gerekmektedir.
Polis,
görevi gereği suç ve suçlulukla mücadele ederken suç olgusunu en ince ayrıntılarına
kadar bilmek zorundadır. Ancak bu bilgisi ışığında suçla mücadele plan ve
projeler ortaya koyabilecek, bu alanda kararlı adımlar atabilecek ve suçları
önlemede başarılı olabilecektir.
21. Yüz
yılda suçla mücadele eden her kurumun, suç ve suçluların özellikleri ortaya
koyacak suç analizleri yapması göz ardı edilemeyecekleri bir ihtiyaç olarak
görmelidir. Bu analizler, aracılığı ile suç ve suçlulara ait soyut olan
bilgileri somut olarak ortaya koyacaktır. Ortaya çıkan bu somut bilgiler
ışığında suçla mücadele etmek daha kolay ve verimli olacaktır.
Suç
analizi; suçların ve suçluların önlenmesine, Polisin tahkikat işlemine ve
olayların daha hızlı açığa kavuşturulmasına yönelik insan ve teknik kaynakların
istihdamında bölgelere göre suç tiplerinin dağılımını gelecekteki muhtemele
eğilimler ile birlikte kullanılmak üzere geliştirip uygulayıcı birimlere ve
yöneticilere ulaştırmak üzere tatbik edilen sistematik ve analitik işlemlerin
tümüne birden suç analizi denilmektedir.
Bu anlamda suç analizinin amaçları şu şekilde sıralanabilir;[1]
- Elde
edilen bilgilerin zamanında işleme tabi tutulması
- Elde
edilen bilgiler ile suçların önlenmesine ve kontrol edilmesine yardımcı
olmasıdır.
Suçların
geleceğine yönelik tahminlerde bulunmak geçmişteki ve şu andaki bilgilerin
analizi ile mümkün olabilmektedir. Bu sayede yöneticiler planlama aşamasında
daha akıllıca karalar verebilmektedirler. Daha olaylar olmadan veya olan
olaylardan en etkili ve süratli bir şekilde nasıl müdahale edilir gibi
soruların cevabı suç analizinde aranmalıdır.[2]
Emniyet
Teşkilatı suçla mücadele eden bir kurum olarak alt birimleri tarafından sürekli
bir suç işleme iddiası ile gözaltına alınan kişilere ve suçlara ait bilgileri
belirli bir standartta ve bir merkezde toplamalıdır. Bu bilgileri tutan kişiler
polisin asli görevi olarak sürekli mücadele verdiği suç ve suçlulara ait olduğu
bilinci ile en ince ayrıntısına kadar kaydetmelidir. Emniyet birimlerinde ayrı
ayrı olan bu bilgilerin bir merkezde toplama aracı olarak Pol-Net bilgisayar
ağının kullanılması en akılcı olacaktır.
Suç analizlerinin iki aşamada
yapılması daha etkin ve verimli olacaktır.
Birincisi; yerel suç analizleri
yapılmalıdır. Suçla doğrudan muhatap olan birimin örneğin; karakolların ve
şubelerin suç analizleri yapmaları suçu önlemek için alacakları tedbirlerde
daha etkili ve verimli olmalarını sağlayacaktır. Suçların işlendiği saatlerin
bilinmesi alınacak tedbirlerin saatini belirleyecektir. Suçların işlendiği
yerlerin belirlenmesi alınacak tedbirlerin yerlerini belirleyecektir. Bu
bilgiler suçu önlemek için alınacak tedbirlerin rasgele değil bilinçli olarak
yapılmasını sağlayacaktır. Bu tedbirlerdeki isabetlilik ise suç ve suçlulukla
mücadeledeki başarıyı artıracaktır.
İkincisi; ülke genelini kapsayan suç
analizleri yapılmalıdır. Ülke genelindeki suçların bir merkezden analiz
edilmesi; bir bütün halinde suç ve suçlulukla mücadele politikalarının
belirlenmesine çok önemli katkılar sağlayacaktır. Yapılacak bu merkezi
analizlerle ülkenin suç ve suçlu profilini ortaya çıkaracak ve suçla mücadele
stratejilerinin belirlenmesine önemli katkılar sağlayacaktır. Örneğin; suçla
mücadele yöntemlerindeki aksaklıkları tespit edilerek yeni yöntemlerin
geliştirilmesini sağlayacaktır. Suçla mücadeleyi belirleyen kanunlardaki
boşluklardan kaynaklanan eksikliklerin tespit edilerek giderilmesini
sağlayacaktır.
Ayrıca
birde istatistiki olarak suçlara etki eden faktörlerin analizleri yapılarak
hangi faktörün hangi suç üzerinde etkili olduğunun ortaya konulması yine suç
analizleri elde edilebilmektedir. Örneğin hırsızlık suçunu işleyen sanıkların
üzerinde eğitim durumunun mu?, gelir durumunun mu? Yaş durumunun mu? vb. etkili
olduğu tespit edile bilmektedir. Suç ve suçlulukla mücadelede elde edilecek bu
tespitlerin kullanılması da suçların ortaya çıkmadan önlenmesi için gerekli
tedbirler alınabilmesini sağlayacaktır.
Kısacası
suç analizleri ışığında suçla mücadele eden kurumlar bilgili ve bilinçli olarak
hareket edeceklerdir. Bu bilgileri çerçevesinde ortaya koyacakları suçla
mücadele politikalarında başarılı olacaklardır.
Suç
analizleri konusunda, Araştırma Planlama Koordinasyon Daire Başkanı Dr A. Nihat
DÜNDAR’IN ileri görüşlülüğü ile 1996 yılında başlattığı bilimsel bir çalışma bu
alanda bir ilke imzasını atmıştır. Bu araştırmada suç ve suçlulara ait ham
bilgiler SPSS İstatistiki Analiz Paket Programı aracılığı ile analiz edilerek
suç ve suçlu profilleri ortaya konulmuştur. Bu çalışma merkezi ve 1997 yılına
ait veriler ( çalışma suç ve suçlulara ait özellikleri ortaya koyduğu için
hiçbir zaman güncelliğini kaybetmeyecek bir çalışmadır.) ile yapılmıştır. Suç
analizlerinden suçla mücadele politikalarında aktif olarak yararlanabilmek için
yerel (İl Emniyet Müdürlükleri ) bazda ve belirli periyotlarda ( haftalık,
aylık, Üç aylık vb.) suç analizlerinin yapılması büyük yarar sağlayacaktır.
Polisin suçla mücadele stratejileri geliştirmesine çok önemli katkılarda
bulunacaktır.
APK Daire
Başkanlığı tarafından bilimsel olarak yapılan suç analizleri neticesinde ortaya
çıkan suç ve suçlulara ait özelliklerden bazı çarpıcı örnekler aşağıya
çıkartılmıştır.[3]
GÖZALTINA ALINANLARIN GÖZALTINA ALINDIKLARI BİRİMLERE GÖRE GENEL DAĞILIMI
|
Kişi Sayısı |
Yüzdeler |
|
| Şube |
5.887 |
22.5 |
| Karakol |
20.264 |
77.5 |
| Toplam |
26.151 |
100.0 |
Meydana gelen olaylardan gözaltına alınan şüphelilerin
%77.5’ini karakolların, %22.5’ini ise şubelerin gözaltına almış olduğu
gözlenmektedir. Bu sonuç göstermektedir ki polisin halkla iletişimde en önemli
birimi karakollardır.
GÖZALTINA ALINANLARIN CİNSİYETLERİNE GÖRE GENEL DAĞILIMI
|
Kişi Sayısı |
Yüzdeler |
|
| Erkek |
24.347 |
93.6 |
| Kadın |
1.655 |
6.4 |
| Toplam |
26.002 |
100.0 |
Olaylara karışan şüphelilerin
%93.6’sını erkeklerin, %6.4’ünü ise kadınların oluşturduğu gözlenmektedir.
GÖZALTINA ALINANLARIN GELİRLERİNE GÖRE GENEL DAĞILIMI
|
Kişi Sayısı |
Yüzdeler |
|
| Düşük |
9.791 |
39.3 |
| Orta |
7.443 |
29.9 |
| İyi |
4.910 |
19.7 |
| Çok
İyi |
2.746 |
11.0 |
| Toplam |
24.890 |
100.0 |
Her
hangi bir olaya karışarak gözaltına alınan şüphelilerin % 39.3’ünün gelir
seviyesi düşük olan kişilerden oluştuğu, bu oranı % 29.9 ile geliri orta
seviyede olan kişilerin takip ettiği gözlenmektedir.
GÖZALTINA ALINANLARIN
EĞİTİMLERİNE GÖRE GENEL DAĞILIMI
|
Kişi Sayısı |
Yüzdeler |
|
|
Okuyup Yazması Yok |
1.493 |
5.8 |
|
Okur-Yazar |
1.972 |
7.7 |
|
İlkokul Mezunu |
13.070 |
50.9 |
|
Orta Okul Mezunu |
4.314 |
16.8 |
|
Lise Mezunu |
3.831 |
14.9 |
|
Yüksek Okul Mezunu |
990 |
3.9 |
|
Toplam |
25.670 |
100.0 |
Olaylara karışarak gözaltına
alınan şüphelilerin eğitim seviyelerinin dağılımının %50.9’ünü ilkokul
mezunları oluşturmaktadır. Eğitim seviyesi yükseldikçe suça karışma oranının
düştüğü ortaya çıkmaktadır.
GÖZALTINA ALINANLARIN YAŞLARINA GÖRE GENEL DAĞILIMI
|
Yaşı |
Kişi Sayısı |
Yüzdeler |
| 15'ten
küçük |
779 |
3.0 |
| 15-18 |
3.051 |
11.7 |
| 18-25 |
7.355 |
28.2 |
| 25-35 |
8.157 |
31.2 |
| 35-45 |
4.552 |
17.4 |
| 45-60 |
1.989 |
7.6 |
| 60
üzeri |
235 |
0.9 |
| Toplam |
26.118 |
100.0 |
Olaylara
karışarak gözaltına alınan şüphelilerin yaşlarına göre dağılımlarına
bakıldığında %31.2 ile 25-35 yaşları arasının en çok suç işlenen yaşlar olduğu
gözükmektedir.
GÖZALTINA ALINANLARIN SABIKALARINA GÖRE GENEL DAĞILIMI
|
Kişi Sayısı |
Yüzdeler |
|
| Sabıkalı |
4139 |
16.8 |
| Sabıkasız |
20428 |
83.2 |
| Toplam |
24567 |
100.0 |
Gözaltına alınan şüphelilerin
%16.8’ini daha önceden işlemiş olduğu bir suçtan dolayı sabıkalı olan kişilerin
oluşturduğu gözlenmektedir.
GÖZALTINA ALINANLARIN DAHA ÖNCE AYNI SUÇTAN GÖZALTINA ALINMALARINA GÖRE
GENEL DAĞILIMI
|
Gözaltına Alınma Nedeni |
Kişi Sayısı |
Yüzdeler |
| Aynı |
3.406 |
30.3 |
| Farklı |
7.850 |
69.7 |
| Toplam |
11.256 |
100.0 |
Gözaltına alınan şüphelilerin
%30.3’ünün daha öncede aynı suçtan dolayı gözaltına alınan kişilerden oluştuğu
gözlenmektedir.
GÖZALTINA ALINANLARIN SUÇU İŞLEME SAATLERİNE GÖRE GENEL DAĞILIMI
|
Kişi Sayısı |
Yüzdeler |
|
| 00.00-02.00 |
3.232 |
13.4 |
| 02.00-04.00 |
1.950 |
8.1 |
| 04.00-06.00 |
833 |
3.5 |
| 06.00-08.00 |
490 |
2.0 |
| 08.00-10.00 |
815 |
3.4 |
| 10.00-12.00 |
1.225 |
5.1 |
| 12.00-14.00 |
2.092 |
8.7 |
| 14.00-16.00 |
2.320 |
9.6 |
| 16.00-18.00 |
2.171 |
9.0 |
| 18.00-20.00 |
2.604 |
10.8 |
| 20.00-22.00 |
2.938 |
12.2 |
| 22.00-24.00 |
3.473 |
14.4 |
| Toplam |
24.143 |
100.0 |
Suçların
işlenme saatlerinin genelde akşam saat 18.00 ile gece saat 02.00 arasında
yoğunlaşmakta olduğu gözlenmektedir.
GÖZALTINA ALINANLARIN GÖZALTI SONUÇLARININ GENEL DAĞILIMI
|
Kişi Sayısı |
Yüzdeler |
|
| Polisçe
Serbest |
3590 |
16.7 |
| Savcılıkça
Serbest |
11441 |
53.3 |
| Mahkemece
Serbest |
3267 |
15.2 |
| Tutuklandı |
3163 |
14.7 |
| Toplam |
21461 |
100.0 |
Gözaltına alınan şüphelilerin
%53.3’ünün savcılıkça serbest bırakıldığı, tutuklama oranının ise %14.7 gibi
çok düşük bir oran olduğu gözlenmektedir.
KAYNAKCA:
Süleyman DEMİRCİ, New Organized Crime:
Problems and Issues for Information Analysis (Türkçesi; Yeni Organize Suç
Tipleri: Bilgi Analizinde Karşılaşılan Sorunlar.), ( Kuzey Texas Ünv. Yükrsek
Lisans Tezi, Mayıs 2001), s:26
E.G.M, APK Daire Bşk. Yayınları, Suç ve
Suçlu Profili (2), Ankara, 2002, s:muhtelif